VISITORS

Sex Education pawimawhna: Engvanga naupang leh tleirawlten hriat angai nge?

 Mizo khawtlangah "Sex Education" hi sawi hreh deuh chang kan nei thin a, mahse hei hi nundan mawi leh hrisel zirna peng pawimawh tak a ni zawk mah a ni. Naupang leh tleirawlten sex education (mipat hmeichhiatna chungchang zirtirna) an hriat pawimawh chhan tlangpui hetiang hian kan thlir thei ang:

1. Mahni Taksa Hriatchianna leh Venhimna

Naupangten an taksa a "part" hrang hrangte hming dik tak leh an hna an hriat hian, thil dik lo a thlenin an sawi chhuak thiam thin.

  • Good Touch & Bad Touch: Khawih thiang leh thiang lo hriatna hian naupang pawngsual leh khawih chhiat lakah a veng thei.

  • Boundary: Midangin an taksa an khawih an remti tur a ni lo tih hriatna a pe.

2. Tleirawl Chhuah Inthlakthlengna (Puberty)

Tleirawl kan nih hian kan taksa leh rilru a danglam nasa em em a, chu chu hlauhawm a ni lo tih hriat lawk a pawimawh.

  • Hmeichhia: Thla tin thi neih (Menstruation) chungchang hre lawk lovin an hlau thin.

  • Mipa: An aw (voice) inthlak leh thil dang thleng tur hriat lawkna hian mahni inrinawkna (confidence) a pe.

3. Hriselna leh Natna Venna

Mipat hmeichhiatna hman khawloh hian natna hlauhawm tam tak a thlen thei a, he zirna hian chung lakah chuan a veng thei a ni.

  • STIs/HIV: Mipat hmeichhiatna atanga natna kai theih laka inven dan.

  • Sawi lawk lohva naupai: Tleirawl laia naupai hian hmeichhe hriselna leh hmalam hun a tichhe thei a, chuvangina inven dan hriat a pawimawh.


4. Inlaichinna Dik (Healthy Relationships)

Sex education hian mipat hmeichhiatna chauh a kap lo va, midangte nena inlaichinna dik leh zahawm (respect) neih dan a zirtir tel bawk.

  • Inzah tawnna: "No" tih pawm thiamna leh midang nawrluih loh dan.

  • Rilru lama puitlinna: Hmangaihna leh chakna (lust) thliar hran dan.

5. Social Media leh Pornography

Tuna kan khawvelah naupangten internet atangin thil dik lo tam tak an hmu zung zung thei. Sex education dik tak kan pek loh chuan, internet-a thil dik lo leh hrisel lo tak tak kha "a tak" emaw tiin an zui palh thei a ni.


Summary: Sex education hi "nuam tawl dan" zirtirna a ni lo va, "mahni inven dan, midang zah dan, leh hrisel taka nun dan" zirtirna a ni zawk.

Naupang leh tleirawl hnenah hetiang thil sensitive sawipui hi a harsa ve hlek thin a. Amaherawhchu, nu leh pa emaw, u zawk emaw i nihna anga i hrilh hian an tan rin i awm bik a ni.

Hengte hi zawm tum la, i tan a awlsam phah ang:

1. Inringtawk la, hlauthawng suh

I sawi laia i hmel a zah hmel khan naupang kha a zak ve zung zung thin. Inthlahrung lovin, Science emaw hriselna chungchang sawi angin tlang takin sawi la. I zah loh chuan an tan zawhna zawh a nuam bik ang.

2. A hming dik tak hman sak rawh

Taksa peng hming (genitals) sawi nan hming lem (nicknames) hman luvin, a hming dik tak hman sak rawh. Hei hian taksa peng dang (kut, ke, hnar) ang bawka taksa peng pawimawh leh zahawm an ni tih a hriattir a ni.

3. An zawhna hunsang suh

Naupangin zawhna an neih hun kha a hrilh hun "perfect" chu a ni mai.

  • Entirnan: "Naute hi khawi atangin nge an lo chhuah?" an tih chuan, dawt hrilh lovin (thlawna lo tla emaw, hospital-a lei theih emaw ti lovin), "Nu pum chhungah hian naute awmna tur 'pum hran' a awm a, tah chuan a lo thang lian thin a ni," tiin an hriat thiam tawk tawk leh tawi felin hrilh mai rawh.

4. Khawtlang nun leh kan nihna zirtir tel rawh

Sex education hi taksa chungchang chauh a ni lo.

  • Kan khawtlang nun (Mizo culture) leh kan sakhua hian engtin nge mipat hmeichhiatna hi a thlir?

  • Engvanga inneih hmaa fihlim tur nge kan nih? Hengte hi an hriat thiam theih dan turin, "Rules" (dan) ringawt ni lovin, a chhan leh vang (reasoning) hrilh tel rawh.

5. Social Media chungchang sawipui rawh

Tuna naupangte hi chu keini aia "advanced" an ni tawh a. Phone an khawih hian thil tha lo an hmu thei tih hriatpui la. "Thil mak deuh i hmuh chuan min zawt rawh se, i thiam loh a ni lo ang," tiin an tan "safe space" siam sak rawh.


Inbiak tanna tur (Conversation Starters):

I bul tan dan tur i bo deuh a nih chuan hengte hi hmanraw atan i hmang thei ang:

  1. Naupang tan: "I taksa-ah hian midang khawih thiang loh chin 'Private parts' a awm a, chu chu tuinnge hria?"

  2. Tleirawl tan: "I taksa a inthlak chho tan mek hi i hria em? Thil thar lo thleng tur hriat lawk duh i nei em?"

  3. Puitling hret tan: "Internet-a i thil hmuh te hi a tak emaw i ti vek thin em? A chang chuan dawt leh thil hrisel lo tak tak an chhuah thin a..."

 

No comments:

Post a Comment

Lo comment ve rawh le.

Scientist hmingthang leh an thil hmuhchhuah te

  Khawvel Scientist Hmingthang Top 50 No. Scientist Hming Thil hmuhchhuah / Hnathawh ber 1 Isaac Newton Laws of Motion leh Gravity 2 Albert ...