Tleirawl chhuah hlim (Puberty) hi naupang nihna atanga puitling nihna (adulthood) inkara kawngpui pawimawh tak a ni. He hunah hian kan taksa-a hormones te an lo chhuak nasa a, chu chuan nasa takin min thlak danglam thin.
Hetiang hian thil thleng tlangpuite kan thlir thei ang:
1. Taksa Inthlakna (Physical Changes)
Mipa leh hmeichhiaah danglamna hrang hrang a thleng thin:
Mipa: * An aw a lo thum (voice cracks) tan a.
Hmul (khabe hmul, hmai hmul, zak hmul) a lo chhuak tan.
Taksa a lo lian a, dar a lo zau bawk.
Zungat (sperm) a lo insiam tan a, "wet dreams" an nei thin.
Hmeichhia: * Hnute a lo thang (breast development) tan a.
Thla tin thi (periods/menstruation) an nei tan.
Kawng (hips) a lo lian deuh thin.
2. Thluak leh Rilru Inthlakna (Emotional Changes)
Taksa chauh ni lo, rilru pawh a danglam nasa:
Mood Swings: Hormone vangin a changin kan hlim em em a, a changin kan thinrim leh thut thin.
Mahni inngaihtuahna: "Midangin engtin nge min lo thlir ang?" tih kan ngaihtuah nasa a, mahni taksa-ah kan lungawi lo thut thut thei.
Chhungte leh Thian: Nu leh pa aia thiante nena awm tam kan thlang tan thin a, mahni duhdan (independence) kan neih kan tum nasa zual bawk.
3. Hriselna leh Infaikawpna (Hygiene)
Taksa a lo thang hian hengte hi a thleng duh zual:
Thlan: Thlan a lo tam a, a rim a lo na deuh thei. Chuvangin, inbual fai leh deodrant hman a pawimawh.
Hmai Bawl (Acne): Hmai hriak a tam avangin hmai bawl a lo chhuak duh a, hmai sahbawn nena sil fai fo a ngai.
Engtin nge i hmachhawn ang?
Hlau suh: I taksa-a thil thleng kha a "Normal" vek a ni. Midang pawhin an paltlang vek tawh thin.
Zawt rawh: I hriatthiam loh a awm chuan i nu leh pa, u zawk, emaw i rin em em zirtirtute zawt rawh.
Ei leh in: Taksa a than nasat lai a nih avangin chawtha leh tui in tam a pawimawh em em.
Hmeichhe naupang leh tleirawl tan chuan 'Thi neih' (Menstruation/Periods) hi thil thar leh hriatthiam har deuh a ni thin a. Mahse, hei hi hmeichhe taksa hrisel leh naupai thei tura inbuatsaih thinna 'natural' tak a ni.
A hnuai tarlante hi hriat tur pawimawh zual an ni:
1. Engvangin nge thi a lo chhuah?
Hmeichhe taksa chhungah hian naute awmna (Uterus/Womb) a awm a. Thla tin hian chu naute awmna chu a lo nemin a lo phui tha em em thin (lining). Naute a awm tak si loh chuan, chu 'lining' chu a lo thiat a, thi leh tissue-ah chhuakin serh atangin a lo chhuak ta thin a ni.
2. Thla tin tluk bi (Cycle)
Hmeichhia zawng zawng an inang vek lo:
Ni engzat nge? A tlangpuiin ni 28-30 danah a thleng thin. Mahse, tleirawl chhuah tirh chuan a hun a mumal lo thei em em a, chu chu thil pangngai a ni.
A rei zawng: Ni 3 atanga ni 7 thleng a daih tlangpui thin.
3. Hmanraw hman tur (Sanitary Products)
Thi a lo chhuah hian i thawmhnaw a kai loh nan hengte hi hman thin a ni:
Sanitary Pads: Hei hi a tlangpui leh hman awlsam ber a ni. I kekawrte chhungah i bel mai tur a ni a, darkar 4-6 danah i thlak thin tur a ni.
Tampons/Menstrual Cups: Hei hi chu puitling deuh hlekin an hmang tlangpui a, serh chhungah thun luh a ni thin.
4. Taksa Na leh Nuam lo (PMS & Cramps)
Thi neih dawn hian emaw neih lai hian hengte hi a thleng duh:
Kawng leh Pum na: I naute awmna kha a sawm deuh thin avangin a na ve thei. Tui lum deuhva demawp (hot water bag) hian a chhawk duh hle.
Mood: I rilru a no emaw, i thinram deuh emaw a nih pawhin hormone vang a ni tih hria la, inthiam lo suh.
Infaikawpna (Hygiene Tips):
Inbual fo rawh: Thi neih lai hian inbual loh tur tih hi dawt a ni. Taksa a fai khan i hrisel zawk.
Pads paih dan: Hman tawh hnu chu thleh thiatin, chanchinbu emaw plastic-ah emaw fun la, dustbin-ah paih rawh. Toilet-ah flush loh tur, a tawt duh.
Calendar-ah chhinchhiah rawh: I neih tantirh ni kha Phone-ah emaw calendar-ah emaw 'X' rawh. Chuan, i lo inring lawk thiam thei dawn a ni.
I naute emaw, i fate emaw hnenah hetiang chungchang hi i hrilh duh a nih chuan, 'Periods Kit' (Pad, kekawrte thar, leh chocolate tlem) pe pahin i sawipui thei bawk ang.
No comments:
Post a Comment
Lo comment ve rawh le.