Personal Budget (Mahni sum hman dan tur ruahmanna) siam hi hausak tumna kawng hmasa ber a ni. I sum lakluh (income) leh i hman chhuah (expenses) i thunun thiam chuan rilru zalenna i nei thei ang.
Hetiang hian step-by-step in i budget lo siam ve teh:
1. 50/30/20 Rule Hmang Rawh
He hi khawvel pumah budget siam dan lar ber leh awlsam ber a ni. I thla tina hlawh (net income) kha hetiang hian sem rawh:
50% - Mamawh hrim hrim (Needs): In luah man, chawhmeh, tui leh electric bill, naupang school fee, leh thil dang thawk lo thei lo zawng zawng.
30% - Duhthlan thil (Wants): Incheina thar lei, pawn lama chaw ei, Netflix/Prime subscibe, leh intihhlimna dang.
20% - Khawlna leh Bat rulhna (Savings & Debt): Bank-a dah khawl, Mutual Fund (SIP), leh i bat (loan) rulhna.
2. Step-by-Step a siam dan
Step 1: I lakluh zat chhut rawh
Thla khata i pawisa hmuh zawng zawng (hlawh, side business, etc.) kha ziak chhuak rawh.
Step 2: I hman chhuah zat chhinchhiah rawh
Thla khat chhung i pawisa hman dan kha engzat nge tih uluk takin chhinchhiah la. He hian i pawisa i hman riralna (leakage) a hmuhchhuah tir ang che.
Step 3: Fixed leh Variable Expenses thliar rawh
Fixed: Thla tina inang renga chhuak (In luah man ang chi).
Variable: Thla tina inthlak (Chawhmeh man, petrol man, leh tlawmngaihna thil).
Step 4: I Target siam rawh
Thla tin engzat nge khawl i duh? "A bang apiang ka khawl ang" ti lovin, "Khawl tur ka thuan hmasa ang a, a bang hi ka hmang ang" tih hi a dik zawk.
3. Hmanraw (Tools) Tha Te
Budget siam nan hian i duh chuan lehkhabu leh pen i hmang thei a, mahse hengte hian a tiziawm zawk thei:
Mobile Apps: Groww, Walnut, emaw YNAB (You Need A Budget) te hian i pawisa hman dan an lo track thei.
Excel/Google Sheets: I hman dan fiah taka tarlan nan a tha hle.
4. Tip Pawimawh: Emergency Fund
Budget i siam hian Emergency Fund dah hram tum rawh. I thla 3 atanga thla 6 hlawh zat vel i khawl chuan, damlohna emaw hna hloh thutna a awm pawhin i buai lo vang.
Summary
Budget siam hi i nun tichep tur a ni lo va, i pawisa kha i thupek hnuaia i dahna a ni zawk. A tir thla 1-naah chuan a harsa deuh thei, mahse thla 3 i tih tlin chuan i nunphungah a lo hmu tlat tawh ang.
No comments:
Post a Comment
Lo comment ve rawh le.