( I post chhawng dawn a nih chuan i thu lak na Source hi dah lang zel ang che, Youtube ah chhiar chhuah phal a ni lo)
Zunthlum (Diabetes) hi kan thil ei leh kan nundan phung (lifestyle) nena inzawm tlat natna a ni a. Enkawl dam hlen theih a nih loh pawhin, thil ei thlan fimkhur hian zunthlum hi thunun theih tak a ni. Zunthlum nei tan chuan kan taksa-a "Sugar level" (thisen thlum) tisang vak lo thei tur ei tur thlan thiam a pawimawh ber.
A hnuaiah hian Zunthlum neite tana ei tur tha leh ei loh tur te chipchiar takin kan tarlang ang e:
1. Ei tur tha (Hrisel te)
Zunthlum neite tan hian "Fiber" (muka) ngah leh "Glycemic Index" (GI) hniam lam ei a tha. GI hniam kan tih chu kan taksa-a thlum a luh ruala thisen thlum tithul thut lo thei tur chi a ni.
A. Thlai hnah hring leh Vegetable te
Heng hi zunthlum nei tan chuan "superfood" an ni.
Antam leh Thlai hnah hring: Calories a tlem a, Vitamin C leh antioxidants a ngah. Hei hian mit leh kal tana harsatna (complications) lo thleng tur a veng thei.
Bawkbawn, Bean, leh Carrot: Heng hi fiber an ngah avangin riltam a tihniam a, thisen thlum a vawng hmun thei.
Kailun (Broccoli): Magnesium a ngah a, hei hian insulin hnathawh a pui thin.
B. Be chi hrang hrang (Legumes)
Dal, Rajma, leh Be hrang hrangte hi protein leh fiber thahnem tak neitu an ni.
Chhun chaw emaw zan chaw-ah chaw (rice) tlem deuh leh be tui tam deuh ei hi zunthlum tan a hrisel hle.
C. Thei hrisel te
Thei zawng zawng hi zunthlum tan a tha vek lo, mahse a hnuaia mite hi chu a him deuh a ni:
Saithei (Citrus fruits): Serthlum leh Nimbu te hian Vitamin C an ngah a, taksa an tichak.
Thei thur lam: Blueberry, Strawberry, leh Khawmhma ang chi te hi an GI a hniam a, ei an nuam hle.
Apple: A kawr nen ei hian fiber a tam a, mahse a pum khat aia tam ei loh a tha.
D. Whole Grains (Chaw chi hrang hrang)
Chaw var (White Rice) aiin Chaw uk (Brown Rice) emaw Oats te hi a tha zawk.
Chhangphut var aiin Atta (Whole wheat) hman a hrisel zawk bawk.
2. Ei loh tur (Emaw ei tlem tur)
Zunthlum nei tan chuan thil thlum chauh ni lovin, "Carbohydrate" (chakna petu) tam lutuk pawh hi a hlauhawm thei.
A. Chini leh Thlum (Refined Sugar)
Chini, Kurtai, leh Mithai (Sweets) te hi hmelma lian ber an ni.
In tur thlum (Soft drinks, Energy drinks, Juice thlum) te hi in miah loh a tha.
B. Chhangphut var (Refined Carbs)
Maida atanga siam—Chhang (Bread) var, Biscuit, Momos, leh Pizza te hi taksaah thlumah an chang hma em em a, thisen thlum a tisang nghal vut thin.
C. Thei thlum lutuk te
Thei hi hrisel hle mah se, zunthlum nei tan chuan a hnuaia tarlante hi ei tam loh a tha:
Haihai (Mango), Chuvang (Grapes), Balhla (Banana), leh Litchi te hian thlum (fructose) an ngah em em a ni.
D. Thau leh Tel (Trans Fats)
Thil kan (Fried foods) leh sa thau lutuk te hian taksa-a "Insulin resistance" a siam thei a, chu chuan zunthlum enkawl a tiharsa zawk thin.
3. Thil in chungchang
Tui: In tur hrisel ber a ni.
Thingpui leh Coffee: Chini tel lova in a tha. Black coffee emaw Green tea hi zunthlum tan a hrisel hle.
Zu (Alcohol): Zu hian thisen thlum a tihniam thut thei a, a nih loh leh a tisang thut thei bawk. Zu in hi a him lo hle.
4. Ei dan tura thurawn (Eating Tips)
Chaw ei hun bi (Consistency): Nitin hun thuhmunah chaw ei tum rawh. Chaw nghei vak emaw, ei teuh emaw hi a tha lo.
Plate Method: I thleng chanve (50%) ah thlai hnah hring dah la, a hmun thuma thena hmun khat (25%) ah protein (sa/artui/be) dah la, a bak 25% chauh kha chaw (carb) tan dah rawh.
Exercise: Chaw ei khamah mu nghal lovin tlem tal vei kual (walk) rawh. Hei hian i taksa-a thlum kha a "burn" (hmang ral) nghal dawn a ni.
A khaikhawmna :
Zunthlum hi hlauhawm mah se, i thil ei i thunun a, i taksa i sawizawi reng chuan mi pangngai angin i dam rei thei hle a ni. I thisen thlum hi thla khat vawi khat tal emaw, doctor-te sawi dan angin check ziah tur a ni.
Zunthlum vei te tan a va tangkai dawn em!
ReplyDelete